Xác định “thủ phạm”

Vài tuần qua, bầu không khí một số khu vực ở TP.HCM nhiều thời điểm vào sáng sớm có hiện tượng sương mù, bụi mịn, không khí như đặc lại ở một số thời điểm, nhất là sáng sớm. Đây không chỉ là hiện tượng thời tiết đặc trưng vào cuối và đầu năm, mà còn liên quan đến việc phát thải từ hoạt động đô thị, giao thông, xây dựng…

Phương tiện giao thông liên quan đến ô nhiễm không khí tại TP.HCM. Ảnh: Đình Du.

Biến đổi khí hậu cộng với phương tiện cá nhân ở TP.HCM ngày một tăng (hơn 12 triệu xe cá nhân, phần lớn là xe máy), các hoạt động xây dựng, sản xuất công nghiệp ngày càng gia tăng… đã và đang trực tiếp gây áp lực đến môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng không khí ở TP.HCM.

Theo dõi quan trắc thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận ô nhiễm không khí tại TP.HCM chủ yếu liên quan đến bụi. Một số thời điểm nồng độ bụi tổng (TSP) và bụi mịn (PM10 và PM2.5, loại bụi có kích thước nhỏ hơn 2,5um, nhỏ hơn 1/20 kích thước của sợi tóc) tại một số vị trí giao thông vượt quy chuẩn Việt Nam.

Từ cầu Sài Gòn hướng về khu Thảo Điền (quận 2 cũ) bầu trời mờ mịt sương đặc buổi sáng. Ảnh: Đình Du.

Theo TS Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, nhiều năm qua, TP. HCM nỗ lực triển khai nhiều giải pháp để giảm tình trạng ô nhiễm không khí nhưng vẫn chưa được như kỳ vọng. Nguyên nhân chính nằm ở việc các thành phố thiếu dữ liệu để xây dựng chính sách và kế hoạch hành động. Các nguồn lực, cơ chế tài chính, tính liên kết vùng, địa phương chưa được đầu tư, kết nối đúng mức.

Trong bối cảnh sức ép về tốc độ đô thị hóa, dân số, cơ sở hạ tầng giao thông, tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng sẽ là gánh nặng nếu các địa phương không quyết liệt hành động. Đây không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền, sở, ngành chức năng mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Kéo giảm đến mức thấp nhất ô nhiễm không khí

Để giảm ô nhiễm môi trường không khí, bảo đảm chất lượng không khí ở mức an toàn, TP.HCM đề ra các trọng tâm như: Quy hoạch theo hướng xanh, bền vững, tập trung rà soát xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải có phát sinh khí thải, triển khai các bước xây dựng Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030 phù hợp với phạm vi sau sáp nhập…

Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh công tác đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ trong công tác bảo vệ môi trường và giảm ô nhiễm không khí.

Xem máy (bên trái) chở đồ cồng kềnh, xả khói mù mịt trên đường Nguyễn Duy Trinh. Ảnh: Đình Du.

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TP.HCM lần thứ 2, nhiệm kỳ 2025-2030 vừa qua, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM chỉ ra nguyên nhân gây ô nhiễm không khí ở TP.HCM đến từ hai nguồn lớn là các hoạt động giao thông và sản xuất công nghiệp. TP.HCM có đề án giảm ô nhiễm môi trường đến năm 2030 và định hướng dài hơi đến năm 2045, trong đó xác định ô nhiễm không khí là một trong những ô nhiễm đáng báo động, cần tập trung cắt giảm.

Xe tải xả khói đen mịt mù. Ảnh: Đình Du.

Thành phố khuyến khích xây dựng lộ trình hạn chế phương tiện gây ô nhiễm tại khu vực lõi đô thị, nhằm từng bước kéo giảm ô nhiễm không khí tại các khu vực trung tâm. Tập trung cho đề án đường sắt đô thị, theo đó, TP.HCM tập trung 6 tuyến metro cơ bản để chuyển đổi, nhằm tạo bước chuyển rõ rệt trong việc thay đổi thói quen đi lại của người dân, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Cũng theo ông Thắng, TP.HCM có 71% số lượng xe taxi đang sử dụng động cơ điện thay vì trước đây dùng xăng, dầu. Đây là một trong những giải pháp được ngành nông nghiệp môi trường và ngành giao thông vận tải đưa ra và có kiểm soát. Với các nhiệm vụ trọng tâm, mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là TP.HCM sẽ kéo giảm đến mức thấp nhất ô nhiễm không khí trong các nguồn ô nhiễm.

Vào giờ cao điểm, chốt đèn đỏ gần cầu Rạch Chiếc đông nghẹt phương tiện lưu thông. Ảnh: Đình Du.

Ô nhiễm không khí ở TP.HCM không còn là cảnh báo, mà từng ngày len lỏi trong từng hơi thở của người dân, vì thế đây không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường, mà đã trở thành bài toán sức khỏe cộng đồng, tác động trực tiếp đến chất lượng sống, năng suất lao động và tương lai của một đô thị đông dân nhất cả nước.

Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM cho biết: “Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của ô nhiễm không khí, biến đổi khí hậu, với nồng độ bụi mịn cao và mức độ phơi nhiễm ngày càng tăng. Con người khi tiếp xúc lâu dài với không khí này, sẽ gặp tình trạng viêm mãn tính đường hô hấp, từ viêm mũi xoang, viêm họng kéo theo bệnh lý tai giữa, bệnh phổi. Về lâu dài làm tăng nguy cơ ung thư vùng tai mũi họng và hô hấp.