Các điệu then, đàn tính được đưa vào chương trình học ngoại khóa trong trường học trên địa bàn xã Ngân Sơn

Ngân Sơn là nơi cư trú lâu đời của nhiều DTTS như: Tày, Nùng, Dao, Mông… Mỗi cộng đồng có những phong tục, tập quán và kho tàng văn hóa đặc sắc. Qua thời gian, những giá trị ấy đã bền bỉ tồn tại, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt, lao động và tín ngưỡng của người dân vùng cao. Ở nhiều bản làng của Ngân Sơn, những làn điệu dân ca, trang phục truyền thống, nghề thủ công vẫn được người dân gìn giữ như một phần không thể thiếu của đời sống. Chính từ nền tảng đó, việc triển khai Dự án 6 đã tạo thêm động lực để các giá trị văn hóa được khơi dậy và lan tỏa mạnh mẽ hơn trong cộng đồng.

Một buổi truyền nghề tại lớp truyền dạy nghề in hoa văn từ sáp ong lên trang phục truyền thống tại thôn Tân Ý 1, xã Ngân Sơn

Trong tháng 11, 12/2025, tại thôn Tân Ý 1 và Tân Ý 2, hai nghệ nhân Bàn Thị Tàn và Đặng Thị Xuyên đã trực tiếp truyền thụ kinh nghiệm làm nghề in hoa văn từ sáp ong lên trang phục truyền thống cho gần 20 phụ nữ người dân tộc Dao Tiền đang sinh sống trên địa bàn xã Ngân Sơn. Tham gia lớp học, các học viên đã được thực hành toàn bộ quy trình: Từ chọn sáp ong, kỹ thuật vẽ hoa văn, kiến thức về điều chỉnh lửa trong quá trình nấu sáp ong sao cho không quá nóng để sáp không quá đặc ảnh hưởng đến từng đường nét, họa tiết cổ truyền, cũng như kinh nghiệm trong nhuộm chàm đến hoàn thiện sản phẩm. Tại lớp học, các học viên không chỉ học kỹ thuật mà còn được nghe kể về ý nghĩa của từng họa tiết, từng đường nét gắn với đời sống tâm linh, tín ngưỡng và quan niệm thẩm mỹ của người Dao Tiền. Nhiều học viên mong muốn sau khi thành thạo nghề sẽ phát triển sản phẩm thủ công, áo, khăn, túi vải có in hoa văn truyền thống từ sáp ong phục vụ du lịch và thương mại. Nghệ nhân Đặng Thị Xuyên - người có hơn 30 năm gắn bó với nghề in sáp ong trên trang phục truyền thống chia sẻ: “Điều quan trọng nhất là chúng tôi được học từ bà, từ mẹ khi 12 tuổi nên thành thạo các bước làm ra một bộ trang phục truyền thống. Trong đó có lẽ khó nhất là kỹ thuật in sáp ong. Mỗi nét vẽ bằng sáp ong đều chứa đựng tâm hồn và giá trị của người Dao Tiền. Tôi hy vọng sau lớp học này sẽ có thêm nhiều người trẻ yêu thích nghề để cùng giữ gìn bản sắc dân tộc”.

Một tiết mục văn nghệ được biểu diễn tại buổi sinh hoạt thường kỳ của Câu lạc bộ hát Páo Dung của người Dao xã Ngân Sơn 

Song song với việc bảo tồn nghề thủ công, Ngân Sơn cũng đặc biệt quan tâm gìn giữ các loại hình nghệ thuật dân gian. Trong đó, việc thành lập và duy trì sinh hoạt Câu lạc bộ hát Páo Dung của người Dao là một nỗ lực lớn của chính quyền địa phương, qua đó tạo được không gian sinh hoạt văn hóa giàu ý nghĩa cho cộng đồng tại địa phương. Páo Dung là hình thức dân ca truyền thống của người Dao, gắn với sinh hoạt đời thường, lễ hội và các nghi lễ quan trọng trong đời sống cộng đồng. Những câu hát mộc mạc, sâu lắng không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm mà còn chứa đựng tri thức dân gian, đạo lý làm người của đồng bào Dao. Thông qua hoạt động của Câu lạc bộ hát Páo Dung, các nghệ nhân có điều kiện truyền dạy làn điệu Páo Dung cho thế hệ trẻ, góp phần giữ gìn “hồn cốt” văn hóa dân tộc. Những buổi sinh hoạt không chỉ là nơi luyện tập, mà còn là dịp để các thế hệ giao lưu, gắn kết, làm giàu thêm đời sống tinh thần của bản làng.

Thay vì khai thác ồ ạt, Ngân Sơn đã lựa chọn cách làm chậm, chắc, lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy văn hóa làm “chất liệu” cốt lõi để xây dựng sản phẩm du lịch. Những hoạt động như truyền dạy nghề truyền thống, sinh hoạt câu lạc bộ dân ca, phục dựng lễ hội… từng bước được kết nối với các mô hình du lịch cộng đồng. Du khách đến với Ngân Sơn không chỉ để ngắm cảnh, mà sẽ còn được trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa, từ trang phục, ẩm thực đến các làn điệu dân ca, nghề thủ công truyền thống.

Đồng chí Dương Thị Phương Quế, Chủ tịch UBND xã Ngân Sơn cho biết: “Thông qua các hoạt động của Dự án 6, nhận thức của người dân trên địa bàn xã Ngân Sơn về việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đã có nhiều chuyển biến tích cực. Người dân không còn coi văn hóa chỉ là “ký ức của quá khứ”, mà là tài sản quý giá có thể mang lại giá trị trong hiện tại và tương lai. Nhiều gia đình chủ động giữ gìn trang phục dân tộc, truyền dạy tiếng nói, làn điệu dân ca cho con cháu. Thanh niên, phụ nữ tích cực tham gia các lớp truyền dạy, câu lạc bộ văn hóa, từng bước trở thành lực lượng kế cận trong công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.”

Thời gian tới, Ngân Sơn xác định tiếp tục triển khai Dự án 6 theo hướng trọng tâm, hiệu quả, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững và xây dựng nông thôn mới. Việc phát huy vai trò của cộng đồng, của nghệ nhân và người có uy tín là giải pháp then chốt nhằm giữ gìn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số trên địa bàn.