Lộ trình cần hài hòa và hỗ trợ thiết thực

Trước thực trạng ô nhiễm môi trường không khí, ngày 12/7/2025, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 20 về các nhiệm vụ cấp bách nhằm kiểm soát và khắc phục tình trạng này. Cụ thể hóa chỉ thị, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết số 57 quy định triển khai vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố.

Theo đó, từ 1/7/2026 thí điểm vùng phát thải thấp tại một số khu vực trong vành đai 1. Từ 1/1/2028, vùng phát thải thấp sẽ được áp dụng cho toàn bộ vành đai 1 và một số khu vực thuộc vành đai 2. Đến 1/1/2030, phạm vi triển khai mở rộng từ vành đai 3 trở vào, bao phủ phần lớn khu vực trung tâm thành phố. Từ năm 2031 trở đi, Hà Nội sẽ áp dụng vùng phát thải thấp tại tất cả các khu vực đáp ứng tiêu chí.

Từ 1/7/2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại một số khu vực trong vành đai 1.

Ông Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho rằng, giải quyết ô nhiễm không khí là việc rất khó, không hề đơn giản. Theo ông Tùng, việc chuyển đổi phương tiện giao thông xanh từ xe xăng sang xe điện không phải là “cây đũa thần” trong giải quyết ô nhiễm không khí ở Hà Nội. “Nếu chỉ giảm xe chạy xăng mà vẫn giữ nguyên các loại phương tiện khác thì hiệu quả mang lại sẽ không lớn. Thực tế, ngay cả má phanh của xe điện cũng có thể phát sinh bụi mịn PM 2.5”, ông Tùng nói.

Việc chuyển đổi hết các phương tiện cơ giới theo kế hoạch có thể gây áp lực kinh tế lên người dân. Nhiều ý kiến cho rằng, thay vì bắt chuyển đổi hoàn toàn sang mô hình xe điện, chúng ta nên áp dụng quy trình đăng kiểm cho xe cơ giới để xác định mức độ phát thải, từ đó chọn lọc các phương tiện có độ khí thải, đủ điều kiện lưu thông, được cho phép di chuyển trong nội đô, từ đó giảm phát thải, thay vì loại bỏ hoàn toàn loại phương tiện chạy xăng.

Bàn về vấn đề này, TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế (Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế xã hội Hà Nội) cho rằng, lộ trình hình thành “vùng phát thải thấp” của Hà Nội cần được triển khai hài hòa, tránh gây xáo trộn lớn đến sinh hoạt, đặc biệt là giờ đi làm, tan ca của người lao động. Ông Phong lưu ý, lộ trình cấm xe xăng cần phù hợp, không gây sốc, không nên tạo tâm lý đối lập cực đoan giữa xe xăng và xe điện.

Ông Phong đề xuất, trước mắt chỉ nên loại bỏ các xe máy xăng quá cũ, có mức phát thải vượt quy chuẩn; đồng thời áp dụng các chính sách hỗ trợ tài chính để người dân chuyển đổi phương tiện, từ miễn, giảm thuế phí đến hỗ trợ trực tiếp phù hợp khả năng ngân sách, cùng sự đồng hành của doanh nghiệp cung cấp xe điện.

Hà Nội thí điểm và chuẩn bị kỹ

Từ định hướng quản lý dựa trên dữ liệu ở cấp trung ương, Hà Nội đang từng bước cụ thể hóa bằng các giải pháp chính sách ở cấp địa phương. Ông Nguyễn Tuyển, Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, từ ngày 1/7/2026, thành phố sẽ thí điểm triển khai vùng phát thải thấp tại một số khu vực.

Theo ông Tuyển, Nghị quyết số 57 của HĐND TP. Hà Nội đã quy định rõ các tiêu chí và điều kiện để thực hiện vùng phát thải thấp. Trọng tâm đầu tiên là phát triển hệ thống giao thông công cộng xanh. Bên cạnh các tuyến buýt hiện có, thành phố đang nghiên cứu triển khai các tuyến buýt điện cỡ nhỏ nhằm tăng cường kết nối giữa các ga đường sắt đô thị, khu dân cư, khu đô thị mới, đồng thời tiếp tục mở rộng dịch vụ xe đạp công cộng.

Thực hiện vùng phát thải thấp, Hà Nội đẩy mạnh phát triển hệ thống giao thông công cộng xanh.

Song song với đó là thúc đẩy chuyển đổi phương tiện và xây dựng hạ tầng hỗ trợ. Hà Nội đã thành lập tổ công tác khảo sát các vị trí phù hợp để lắp đặt trạm sạc và trạm đổi pin cho xe máy điện, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân chuyển đổi từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch.

Về tổ chức giao thông, thành phố đang xây dựng phương án phân loại phương tiện được ưu tiên và phương tiện bị hạn chế trong vùng phát thải thấp. Theo dự kiến, ô tô tải từ 3,5 tấn sử dụng dầu diesel và các phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải EURO 4 sẽ bị hạn chế hoặc cấm lưu thông trong một số khung giờ nhất định.

Thông báo rõ lộ trình, tránh xáo trộn cho người dân

Để bảo đảm tính khả thi, Hà Nội cũng đang phối hợp với lực lượng Công an trong xây dựng phương án kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Trung tá Đào Việt Long, Phó trưởng Phòng Cảnh sát giao thông (Công an TP. Hà Nội) cho biết, hiện Hà Nội đang quản lý hơn 8 triệu phương tiện, trong đó gần 7 triệu xe máy và khoảng 1,2 triệu ô tô, trong khi quỹ đất dành cho giao thông tĩnh chưa đến 1% - con số rất thấp so với tiêu chuẩn.

“Việc triển khai vùng phát thải thấp cần gắn với bố trí điểm đỗ, điểm trung chuyển hợp lý, bảo đảm sinh hoạt bình thường của người dân”, Trung tá Đào Việt Long nhấn mạnh. Từ nay đến thời điểm thí điểm, Công an TP. Hà Nội sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành để công bố cụ thể các tuyến đường, khung giờ hạn chế phương tiện, giúp người dân chủ động sắp xếp lộ trình di chuyển.

Công an TP. Hà Nội sẽ phối hợp các đơn vị liên quan thông báo rõ lộ trình, tuyến đường, thời gian hạn chế phương tiện trước khi thí điểm vùng phát thải thấp từ 1/7/2026.

Theo lộ trình chung, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt sử dụng năng lượng xanh; toàn bộ taxi và các phương tiện vận tải công nghệ hoạt động trong khu vực nội đô sẽ chuyển sang năng lượng sạch trước năm 2030. Những bước đi này không chỉ nhằm cải thiện chất lượng không khí, mà còn góp phần hiện thực hóa chiến lược phát triển đô thị bền vững, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng cho quản lý hiện đại.