Tổng Bí thư Tô Lâm. Ảnh: TTXVN

Hướng tới hệ thống pháp luật "dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện”

Để hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc, chúng ta phải giải quyết nhiều việc; trong đó, một nhiệm vụ rất trọng tâm là phải tiếp tục quan tâm hoàn thiện thể chế, pháp luật để giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực, phát huy mọi tiềm năng, thế mạnh của đất nước, tận dụng mọi cơ hội phát triển. Chính vì thế, cùng với thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, phấn đấu tăng trưởng kinh tế “hai con số”, công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải được đổi mới căn bản. Đây là khẳng định của Tổng Bí thư Tô Lâm trong bài viết “Đột phá về thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình”.

Tại Kỳ họp thứ Mười - kỳ họp cuối cùng của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV vừa qua, trao đổi về một số điểm mới và những định hướng quan trọng trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu rõ, chúng ta ban hành luật là để quản lý xã hội bằng pháp luật, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; nhưng trong thực tiễn, vẫn còn tình trạng "luật thì đúng mà làm thì khó", "trên nghị trường thì thông, xuống cơ sở thì vướng”.

Tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - Ảnh Mạnh Hưng

Từ thực tiễn đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị, trong quá trình đóng góp ý kiến cho các dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, phải tập trung nói thật rõ: “Vì sao có những đạo luật, nghị định, thông tư ban hành rất công phu, rất dày, nhưng cán bộ cơ sở không dám làm; doanh nghiệp loay hoay, xoay sở; người dân lúng túng, xuôi ngược; chỗ nào chồng chéo, chỗ nào cách hiểu khác nhau giữa các bộ, ngành, chỗ nào trao quyền mà lại buộc người ta chịu trách nhiệm vượt quá khả năng kiểm soát của họ”.

Vì thế, “chúng ta phải hướng tới hệ thống pháp luật "dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện". Câu chữ trong luật phải ngắn gọn, rõ nghĩa, không đánh đố, không để lại khoảng mờ cho sự lạm dụng hay né tránh. Chính sách ban hành ra phải đo được tác động, kiểm soát được rủi ro, đặc biệt là phải tạo thuận lợi chứ không tạo thêm thủ tục. Một đạo luật tốt không phải là đạo luật viết hay, mà là đạo luật đi được vào cuộc sống”, Tổng Bí thư Tô Lâm lưu ý.

Dứt khoát nói “không” với bất cứ hạn chế, bất cập nào trong thể chế, pháp luật

Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước cũng là một trong 18 vấn đề mới, quan trọng đưa ra trong dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng. Trong đó, "thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng”. Đây là sự kế thừa, phát triển tư duy về đổi mới thể chế đã được đề cập qua một số nhiệm kỳ Đại hội gần đây.

Tiến tới Đại hội XIV của Đảng - Ảnh Mạnh Hưng

Tuy nhiên, sự khác biệt quan trọng trong các dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV lần này thể hiện ở ba khía cạnh, đó là tính tổng thể, tính ưu tiên phân tầng và tính minh bạch, pháp quyền, quản trị hiệu quả, để tạo nền tảng cho việc xây dựng hệ sinh thái thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Trong đó, tính tổng thể thể hiện ở quan điểm coi hoàn thiện thể chế không chỉ là sửa đổi luật pháp rời rạc mà là xây dựng đồng bộ các trụ cột: chính trị, kinh tế, pháp luật, hành chính, xã hội, khoa học - công nghệ và thể chế bảo đảm quyền con người. Khi xem "thể chế chính trị là then chốt" là đặc biệt nhấn mạnh nâng cao vai trò, năng lực lãnh đạo và đổi mới phương thức tổ chức, hoạt động, cơ chế ra quyết định, kiểm soát quyền lực và bảo đảm ổn định chính trị của Đảng, để tạo điều kiện cho đổi mới các thể chế khác. Đây không chỉ là "giải pháp kỹ thuật" mà là "đổi mới tư duy lãnh đạo" của Đảng theo hướng hiện đại, minh bạch, khả năng thích ứng, tính thực chất và hiệu quả cao.

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và lãnh đạo các ban, bộ, ngành cắt băng chính thức khai trương Trung tâm Báo chí Đại hội XIV của Đảng, chiều 14/1/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Cùng với đó, việc xem "thể chế kinh tế là trọng tâm" phản ánh nhận thức sâu sắc rằng, chất lượng tăng trưởng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế phụ thuộc trực tiếp vào vận hành cơ chế thị trường, cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực, môi trường kinh doanh và chính sách vĩ mô bền vững. Là trọng tâm không có nghĩa là các thể chế khác bị xem nhẹ; ngược lại, nó yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa thể chế kinh tế với các thể chế, cơ chế pháp lý, về quản lý tài nguyên, an sinh xã hội để phát triển nhanh, bền vững.

Sự nhấn mạnh "các thể chế khác là rất quan trọng" cũng cho thấy sự đổi mới thể chế về giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, bảo vệ môi trường... và quản trị các lĩnh vực khác đều góp phần quyết định sức mạnh, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh phát triển trong dài hạn.

Cách tiếp cận này được nhận định là đột phá so với tư duy phát triển biệt lập, vì nó buộc phải giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt thể chế theo quan điểm liên ngành, thay cho những can thiệp cục bộ dễ dẫn đến các hệ quả không mong muốn.

Đặc biệt, chủ trương đổi mới thể chế đều gắn liền với yêu cầu hành động quyết liệt: chuẩn hóa quy trình, minh bạch hóa thông tin, phân công trách nhiệm rõ ràng và cơ chế giám sát, đánh giá kết quả. Đột phá này còn nằm ở việc thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào quản trị, tạo động lực cho phát triển cả khu vực công và tư.

Đồng thời, đây cũng là sự tiếp nối, nâng tầm của đường lối Đổi mới mang tính đột phá về phương thức tổ chức thực hiện, tùy thuộc rất lớn vào năng lực thể chế hóa thành văn bản pháp lý, tổ chức thực thi, cơ chế kiểm soát và sự đồng thuận xã hội để hiện thực hóa thành công mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Thể chế, pháp luật có chất lượng, phù hợp với yêu cầu phát triển của thực tiễn và nguyện vọng của người dân là yếu tố hàng đầu quyết định thành công của mỗi quốc gia.

Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ, "để đất nước vươn mình phát triển mạnh mẽ, chúng ta dứt khoát nói “không” với bất cứ hạn chế, bất cập nào trong thể chế, pháp luật; không thỏa hiệp với bất kỳ yếu kém nào trong thiết kế chính sách, soạn thảo pháp luật, hay tổ chức thực thi".

Với bản lĩnh cùng kinh nghiệm quý báu mà Đảng ta đã tích luỹ được trong hơn 95 năm lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của dân tộc, kinh nghiệm của 80 năm lãnh đạo nhà nước xây dựng thể chế, pháp luật, nhất là kinh nghiệm trong 40 năm tiến hành công cuộc Đổi mới, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự ủng hộ của toàn dân, Tổng Bí thư Tô Lâm tin tưởng: nhất định chúng ta sẽ thành công trong đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng, phát triển.