Đoàn Chủ tịch Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng điều hành Phiên thảo luận tại hội trường ngày 21/1. (Ảnh: TTXVN)

Nhận thức chiến lược và đổi mới mô hình phát triển

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội lớn song cũng đối diện không ít thách thức đan xen. Thực tiễn cho thấy mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên đã phát huy hiệu quả trong một giai đoạn nhất định, nhưng khó đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Chính vì vậy, dự thảo văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là con đường căn bản để nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và sức chống chịu của nền kinh tế.

Điểm mới nổi bật của văn kiện là khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không được tiếp cận như một lĩnh vực riêng lẻ, mà được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Đó là sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghệ với đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện quản trị quốc gia và xây dựng nền kinh tế hiện đại. Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức ngày càng đầy đủ về vai trò của khoa học, công nghệ như một yếu tố có khả năng làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản lý và tổ chức đời sống xã hội.

Những năm gần đây, chuyển đổi số quốc gia đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hạ tầng số từng bước được mở rộng, các nền tảng và cơ sở dữ liệu dùng chung dần hình thành, dịch vụ công trực tuyến ngày càng phổ biến, kinh tế số từng bước khẳng định vai trò trong cơ cấu nền kinh tế. Những kết quả đó cho thấy chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là đúng đắn, phù hợp với xu thế chung của thế giới và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, dự thảo văn kiện Đại hội XIV đặt ra yêu cầu chuyển từ “số hóa” sang “chuyển đổi thực chất”, lấy hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ người dân và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp làm thước đo. Điều này đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý, từ cách làm thiên về hành chính sang kiến tạo môi trường, khơi thông nguồn lực và khuyến khích sáng tạo, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng và dẫn dắt.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trình bày tham luận tại Đại hội về chủ đề "Một số giải pháp đột phá đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới, nhanh và bền vững trong kỷ nguyên vươn mình bằng tri thức và công nghệ số, trong đó, đổi mới sáng tạo là cơ chế trung tâm để chuyển tri thức và công nghệ số thành năng suất, giá trị gia tăng và tăng trưởng bền vững" (Ảnh: VGP/Nhật Bắc)

Thực hiện đồng bộ, lan tỏa từ Trung ương đến địa phương

Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển, dự thảo văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá về thể chế. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt cho nghiên cứu và phát triển, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho công nghệ mới là những giải pháp then chốt. Đây là điều kiện để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời góp phần hình thành hệ sinh thái phát triển năng động, có khả năng thích ứng nhanh với những biến động của môi trường quốc tế.

UBND tỉnh Thái Nguyên và Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông quân đội (Viettel) ký kết Thỏa thuận hợp tác về chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030. Chương trình nhằm cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (ảnh chụp ngày 29/12/2025)

Cùng với thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là nhiệm vụ mang tính quyết định. Văn kiện Đại hội XIV khẳng định con người là trung tâm của mọi chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, tư duy đổi mới sáng tạo cho đội ngũ cán bộ, công chức, người lao động và cộng đồng doanh nghiệp vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa tạo nền tảng lâu dài cho sự phát triển bền vững. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, khả năng thích ứng và học tập suốt đời trở thành yếu tố then chốt của nguồn nhân lực quốc gia.

Một nội dung quan trọng khác được nhấn mạnh là bảo đảm an toàn, an ninh mạng và chủ quyền số. Khi dữ liệu trở thành nguồn lực mới của nền kinh tế, việc bảo vệ an toàn thông tin, quyền riêng tư và xây dựng niềm tin xã hội trong môi trường số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là nền tảng để chuyển đổi số diễn ra hiệu quả, bền vững và có trách nhiệm.

Đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ; đồng chí Vương Quốc Tuấn, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên ký kết thỏa thuận hợp tác triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ((ảnh chụp ngày 28/11/2025)

Từ chủ trương lớn của Trung ương đến thực tiễn triển khai ở địa phương, nhiều mô hình, cách làm sáng tạo đã cho thấy tính đúng đắn của định hướng mà dự thảo văn kiện Đại hội XIV đề ra. Thái Nguyên là một ví dụ tiêu biểu khi sớm xác định chuyển đổi số và phát triển khoa học, công nghệ là hướng đi chiến lược, gắn với mục tiêu nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

Việc trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành nghị quyết chuyên đề về chuyển đổi số (ngày 31/12/2020) đã tạo cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để Thái Nguyên triển khai đồng bộ các chương trình, kế hoạch trên cả ba trụ cột là chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Hạ tầng số được quan tâm đầu tư, cải cách hành chính gắn với ứng dụng công nghệ được đẩy mạnh, nhiều dịch vụ công trực tuyến được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả phục vụ.

Đoàn công tác Sở Khoa học và Công nghệ Thái Nguyên kiểm tra mô hình phục tráng giống lúa Bao Thai hồng Định Hóa, nếp Vải Định Hóa tại xóm Bản Lác, xã Kim Phượng

Trong lĩnh vực kinh tế, việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh ứng dụng công nghệ, tham gia các nền tảng số đã mở ra hướng phát triển mới, nhất là trong nông nghiệp và thương mại. Chuyển đổi số từng bước trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương.

Từ tầm nhìn chiến lược của Đại hội XIV đến những bước đi cụ thể trong thực tiễn, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước khẳng định vai trò là động lực then chốt của phát triển. Việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư cho con người và phát huy sức sáng tạo của toàn xã hội sẽ là chìa khóa để biến định hướng lớn của Đảng thành sức mạnh thực tiễn, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.