Múa Bát của người Tày khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022 

Khu vực phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên là nơi hội tụ nhiều di sản văn hóa quý báu của các dân tộc Việt Bắc, biểu hiện ở nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể như Lượn cọi và Lượn slương, hát Then - đàn Tính, múa Bát của người Tày, hát Sli của người Nùng, hát Pá dung của người Dao, nghệ thuật thêu hoa văn trang trí trên trang phục của người Dao đỏ, nghi lễ cấp sắc của người Dao tiền, nghệ thuật múa Khèn của người Mông, lễ hội Lồng Tồng, lễ hội Cầu mùa… Bên cạnh đó, còn có nhiều công trình kiến trúc tâm linh thu hút được đông du khách đến chiêm bái và tham quan như chùa Thạch Long, chùa Phố Cũ, đền Thắm, đền Thác Giềng.

Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, người dân đã tiếp thu những nét văn hóa mới nhưng bản sắc văn hóa truyền thống vẫn được duy trì trong đời sống hiện đại. Nhiều xã, phường trung khu vực đã xây dựng được những câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ dân gian nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông như: Mô hình Câu lạc bộ hát Then đàn Tính người cao tuổi xã Na Rì; Câu lạc bộ Then Sắc Chàm, mô hình Câu lạc bộ hát Then đàn Tính các xã Na Rì, Bạch Thông, Chợ Đồn và các phường Bắc Kạn, Đức Xuân; Câu lạc bộ hát Sli, Câu lạc bộ hát Lượn cọi, Câu lạc bộ Khèn Mông... Các nghệ nhân, câu lạc bộ tích cực tham gia biểu diễn, diễn xướng di sản trong các hoạt động văn hóa văn nghệ của địa phương, các lễ hội Xuân, hội Lồng Tồng, Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần làm cho di sản văn hóa được duy trì và phát triển song hành cùng với đời sống xã hội của địa phương.

Mặc dù hoạt động khai thác các tài nguyên du lịch một số nơi tương đối vội vã, nhất thời, khiến môi trường du lịch, văn hóa ít nhiều bị ảnh hưởng, truyền thống văn hóa dần bị mai một nhưng tổng thể đồng bào dân tộc thiểu số khu vực phía Bắc vẫn nỗ lực duy trì những giá trị văn hóa địa phương. Tài sản văn hóa của địa phương đến nay vẫn được bảo tồn và duy trì tương đối ổn định, bền vững.

Để văn hóa trở thành động lực thúc đẩy kinh tế phát triển, những năm trở lại đây, các xã, phường đã chú trọng phát triển các hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu nét văn hóa đặc sắc ở địa phương, qua đó gia tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến. Trong đó, tập trung phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo khác biệt và hình thành thương hiệu địa phương trên cơ sở khai thác các tiềm năng sẵn có để phát triển du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng, du lịch cộng đồng, du lịch lịch sử - văn hóa tại Khu du lịch hồ Ba Bể với 20 điểm tham quan; Khu sinh thái Nà Khoang, xã Ngân Sơn; điểm du lịch Di tích lịch sử Nà Tu, xã Cẩm Giàng; điểm du lịch động Nàng Tiên, xã Na Rì; Khu di tích quốc gia đặc biệt ATK, tập trung chủ yếu ở xã Nghĩa Tá và xã Yên Thịnh...

Du khách tham gia trải nghiệm trò chơi dân gian ném pao của người Mông tại Lễ hội Lồng tồng xã Ba Bể

“Mặc dù đã được nghe nhiều về hồ Ba Bể, nhưng đến hôm nay được đặt chân đến. Tôi có cảm nhận thật sự khác biệt về không khí trong lành, làn nước xanh ngắt mát rượi, thiên nhiên hùng vĩ lay động lòng người của vùng đất này… Cùng với đó, được tìm hiểu cuộc sống sinh hoạt, cách chế biến nhiều món ăn đậm nét văn hóa truyền thống của người dân Điểm du lịch cộng đồng thôn Pác Ngòi, xã Nam Mẫu là trải nghiệm khiến gia đình tôi nhớ mãi” - Chị Hoàng Thị Dung, du khách đến từ thành phố Hà Nội chia sẻ cảm nhận khi lần đầu tiên đến du lịch tại hồ Ba Bể.

Để phát triển các sản phẩm du lịch từ tài nguyên văn hóa bản địa, một số homestay vùng hồ Ba Bể cũng đã chủ động tổ chức nhiều tour, tuyến cho du khách trải nghiệm các hoạt động thường ngày cùng người dân địa phương nhằm duy trì và gia tăng sức hút cho du lịch.

Anh Đặng Văn Hùng, hướng dẫn viên du lịch và cũng là chủ một mô hình du lịch sinh thái tại thôn Cốc Tộc, xã Ba Bể cho biết: “Sau khi làm du lịch ở nhiều nơi, anh nhận thấy quê mình có rất nhiều tiềm năng để phát triển du lịch nên đã trở về bắt tay vào làm homstay, đồng thời với kinh nghiệm học hỏi được từ những năm đi làm ở các điểm du lịch, tôi đã tổ chức cho du khách trải nghiệm leo núi lên bản người dân tộc Mông và dân tộc Dao tại hồ Ba Bể đi bộ xuyên qua rừng Vườn Quốc gia, trải nghiệm trồng trọt trên nương, cấy lúa, bắt tôm cá cùng người dân bản địa… Trung bình mỗi tuần, tôi đón 2 - 3 đoàn khách, hầu hết là khách nước ngoài. Nếu lượng khách đông, nhiều đoàn, tôi cũng phối hợp với một số homestay ở trong xã đón khách nghỉ ngơi, thưởng thức ẩm thực địa phương sau khi tham gia các hoạt động trải nghiệm”.

Một đám cưới dân tộc Dao đỏ được tái hiện tại Lễ hội Carnival đường phố phường Đức Xuân (tháng 4/2025)

Bên cạnh việc khai thác các tour, tuyến du lịch, 2 năm trở lại đây, các địa phương khu vực phía Bắc còn tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch để tăng sức hấp dẫn đối với du khách, qua đó thúc đẩy tăng trưởng trong ngành dịch vụ, du lịch.

Dù đã đạt được kết quả đáng khích lệ song qua đánh giá rút kinh nghiệm từ các sự kiện, các địa phương phía Bắc Thái Nguyên xác định cần đầu tư bài bản hơn cho các lễ hội, sự kiện tiêu biểu, đặc sắc cả về nội dung, quy mô, thời gian tổ chức và kết nối với các điểm đến khác để hình thành các tour du lịch hoàn chỉnh. Điều quan trọng là phải làm tốt công tác quảng bá, nắm bắt xu hướng và nhu cầu của du khách để xúc tiến phù hợp, qua đó hỗ trợ tích cực phát triển kinh tế - xã hội, nhất là ở vùng khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số dựa trên tài nguyên vốn có.