Hoàng Phài - Di tích lịch sử nơi Bác Hồ dừng chân trên đường từ Pác Bó về Tân Trào, tháng 5/1945

Nơi ghi dấu lịch sử năm xưa

Dọc theo những con đường quanh co đã được trải nhựa, hai bên đồi thấp thoáng những nếp nhà sàn xen lẫn các ngôi nhà xây mới, những thửa ruộng xanh mướt dẫn lối chúng tôi vào thôn Hoàng Phài. Từ xa, điểm nhấn dễ nhận thấy nhất là cây đa cổ thụ sừng sững, tỏa bóng mát bao trùm cả khu di tích.

Trên bia di tích có ghi lại lịch sử năm xưa. Đầu năm 1945, tình hình thế giới tạo cơ hội ngàn năm để lực lượng cách mạng trong nước chớp thời cơ giành chính quyền trước khi quân đồng minh vào giải giáp vũ khí quân Nhật. Bác Hồ đã tổ chức hội nghị tại lán Khuổi Nặm để xác định nhiệm vụ cấp bách của Đảng ta là lãnh đạo toàn quốc khởi nghĩa giành chính quyền. Để bảo đảm lãnh đạo, chỉ đạo thuận tiện, Bác đề nghị chuyển cơ quan về gần Hà Nội, không ở Pác Bó nữa. Sau đó Người cùng đoàn công tác dời Pác Bó về Tân Trào để thuận lợi cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong phạm vi cả nước.

Khoảng 9h ngày 4/5/1945, đoàn xuất phát từ lán Khuổi Nặm, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Lộ trình từ Pác Bó về Tân Trào chia làm 2 chặng: Chặng 1 từ Pác Bó đến Lam Sơn (Hòa An, Cao Bằng); chặng 2 từ Lam Sơn đến Tân Trào (Tuyên Quang). Đoàn công tác đã đi qua và dừng chân nghỉ tại nhiều địa điểm. Trong đó, khoảng 16 - 17 giờ ngày 11/5, Bác Hồ cùng đoàn công tác đã đến và nghỉ tại bản Hoàng Phài, xã Cốc Đán, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn (nay là xã Ngân Sơn, tỉnh Thái Nguyên).

Thời điểm đó, ở Hoàng Phài, phong trào cách mạng của các tổ chức quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Việt Minh phát triển rầm rộ, là một trong những cơ sở cách mạng vững chắc. Nhân dân bản Hoàng Phài nô nức, phấn khởi và vô cùng vinh dự khi được đón Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và đoàn công tác. Ban Việt Minh xã đã chuẩn bị một con lợn để mổ phục vụ đoàn. Bác Hồ được tổ chức bố trí nghỉ tại nhà của ông Đồng Phúc Trưởng - Trưởng bản. Ngôi nhà đất ba gian đối diện với lớp bình dân học vụ, cửa nhà quay ra hướng cánh đồng, đằng sau là chợ Cốc Đán, cạnh chợ có cây đa cổ thụ tỏa bóng mát rộng lớn.

Sau bữa tối cùng đoàn công tác và mọi người, tại Hoàng Phài đã diễn ra cuộc gặp gỡ nói chuyện thân mật giữa Bác Hồ với đại diện các đoàn thể và bà con Nhân dân xã Cốc Đán. Tại đây, Bác ân cần hỏi thăm sức khỏe mọi người, động viên bà con Nhân dân đoàn kết, phấn đấu lao động sản xuất để đạt kết quả cao. Đặc biệt, Bác nhắc nhở các đồng chí cán bộ xã phải luôn gương mẫu, cố gắng học hỏi, tạo lòng tin trong Nhân dân. Mặc dù thời gian ít ỏi, nhưng Bác vẫn dành thời gian đáng kể để thông tin về tình hình thế giới và trong nước cho Nhân dân nghe, trong đó vạch ra con đường giải phóng đất nước, giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của thực dân Pháp… Cuối buổi nói chuyện, Bác chủ trì liên hoan văn nghệ “cây nhà lá vườn” đầm ấm và vui vẻ. Cuộc vui văn nghệ kết thúc, Bác không quên căn dặn các cháu nam, nữ thanh niên cố gắng phấn đấu rèn luyện, chăm chỉ học tập để sau này trở thành những chủ nhân của nước Việt Nam độc lập.

Sau này, tại gốc cây đa chợ Cốc Đán, chính quyền địa phương đã đặt một tấm bia với nội dung “Địa điểm Bác Hồ nghỉ chân trên đường đi công tác từ Pác Bó đến Tân Trào”.Công trình nhỏ ấy không chỉ ghi dấu chặng đường hoạt động cách mạng của Người, mà còn lưu lại những tình cảm sâu nặng Bác dành cho Nhân dân bản Hoàng Phài và đồng bào các dân tộc nơi đây. 

Với những cống hiến lớn lao trong kháng chiến, năm 2000 xã Cốc Đán (nay là xã Ngân Sơn) vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận và xếp hạng di tích Địa điểm lưu niệm nơi Bác Hồ dừng chân trên đường từ Pác Bó về Tân Trào tháng 5/1945 là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Quê hương khắc ghi lời Bác

Di tích ngày nay đã được tôn tạo khang trang, sạch đẹp. Người già, người trẻ trong thôn, trong xã thường qua đây vừa để tìm hiểu về lịch sử, vừa để tham quan.

Dẫn chúng tôi thăm ngôi nhà nơi Bác từng dừng chân nghỉ lại, vẫn giữ nguyên cấu trúc ba gian rộng rãi như trong câu chuyện kể về Bác - là bà Đồng Thị Sơ, cháu của ông Đồng Phúc Trưởng, Trưởng bản Hoàng Phài những năm 1945. Bà kể, khi Bác về ở tại nhà mình, bà mới lên ba. Thời điểm đó, trong căn nhà này có ông, bà nội, gia đình bác Trưởng và gia đình bà cùng chung sống.

Bà Đồng Thị Sơ kể lại câu chuyện Bác Hồ ở tại gia đình bà năm 1945

Bà kể lại câu chuyện mà ông mình thường truyền lại cho con cháu về “ông Ké” - tên gọi thân mật mà mọi người dành cho Bác Hồ khi Người ở đây. Khi đến bản và biết có lớp bình dân học vụ, "ông Ké" liền ghé thăm đúng lúc mọi người đang chăm chú học bài. Nghe nói đây là lớp học xã Minh Khai, Bác hỏi cả lớp: “Anh, chị em có biết Minh Khai là ai không?”. Cả lớp đều lắc đầu.

Ông Ké nhẹ nhàng giải thích: Minh Khai là nữ đảng viên của Đảng Cộng sản Đông Dương, đã anh dũng hy sinh trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp. Bác dặn, lớp học mang tên một nữ cán bộ ưu tú của Đảng, vì vậy các anh, chị, em phải cố gắng học tập, nâng cao trình độ, noi gương đồng chí Minh Khai để làm cách mạng và phục vụ Nhân dân tốt hơn. 

Bà Sơ cho biết, gia đình luôn cảm thấy vinh dự khi được chọn làm nơi Bác dừng chân nghỉ lại trên hành trình chuyển cơ quan năm ấy. Cũng từ niềm tự hào đó, bà thường nhắc nhở con cháu phải chăm học, chăm làm, sống xứng đáng với truyền thống của gia đình. Ngôi nhà gắn với dấu ấn của Bác vẫn được bà và các thành viên gìn giữ, chăm sóc như một cách lưu truyền lịch sử và giáo dục thế hệ sau.

Bà Đồng Thị Sơ kể chuyện cho thế hệ trẻ bên cây đa chợ Cốc Đán - Địa điểm Bác Hồ nghỉ chân trên đường đi công tác

Lời Bác năm xưa vẫn còn vang mãi với Nhân dân xã Ngân Sơn. Tự hào về truyền thống quê hương và phấn khởi trước những thành tựu đạt được, người dân nơi đây luôn đoàn kết, phát huy tinh thần cách mạng, từng bước đưa kinh tế - xã hội phát triển vững chắc.

Phát huy truyền thống cách mạng, xã Ngân Sơn hôm nay tập trung xây dựng hạ tầng, đưa kinh tế của địa phương ngày càng phát triển

Những năm qua, hệ thống hạ tầng được đầu tư ngày càng đồng bộ, đặc biệt là giao thông đến từng thôn, bản khang trang, tạo đà thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Cây lúa và trồng rừng tiếp tục là những thế mạnh được người dân chú trọng mở rộng, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Với tinh thần đoàn kết, cần cù, chịu khó của Nhân dân, cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương xã Ngân Sơn tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả các chương trình, dự án trọng điểm; đẩy mạnh phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp, xây dựng quê hương ngày càng đổi mới, giàu đẹp.